Tin mới :

Latest Post

Hiển thị các bài đăng có nhãn Bình Dương. Hiển thị tất cả bài đăng
Hiển thị các bài đăng có nhãn Bình Dương. Hiển thị tất cả bài đăng

Cuốn nhật ký của nữ liệt sĩ chôn vùi gần 50 năm

Written By kuxh on 23/09/2012 | 19:57

Cuốn nhật ký được cho là của một giáo viên hy sinh ở tuổi đôi mươi chứa đựng nhiều tâm sự, nỗi nhớ gia đình, quê hương của nữ chiến sĩ. Tuy nhiên, nhật ký không có thông tin gì ngoài cái tên M ghi trong từng trang giấy.
 Ban Tuyên giáo tỉnh Bình Dương vừa chia sẻ những thông tin liên quan cuốn nhật ký và các kỷ vật được cho là của một nữ liệt sĩ tuổi đôi mươi (tự xưng là M) đã hy sinh trong cuộc kháng chiến chống Mỹ. Quyển nhật ký đóng từ những tờ giấy men có tiêu đề "Thanh niên thế hệ Hồ Chí Minh" được chủ nhân ghi trân trọng ở trang đầu.
Trong 35 trang viết, chị luôn thể hiện tình yêu quê hương, đất nước, tấm lòng son sắt hướng về Đảng, về Bác Hồ. Trang đầu tiên viết tháng 12/1962, trang cuối là ngày 20/10/1966 - được cho là ngày chủ nhân quyển nhật ký hy sinh.
Quyển nhật ký và những kỷ vật được cho là của nữ chiến sĩ M. luôn mang theo bên mình trong cuộc chiến gần nửa thế kỷ trước. Ảnh: Nguyệt Triều.
 Ông Huỳnh Văn Sáng (72 tuổi, ở xã Tân Mỹ, Tân Uyên, Bình Dương), người tìm thấy cuốn nhật ký cho biết, năm 1963 - 1966, Mỹ và chính quyền Sài Gòn mở trận càn lớn vào Chiến khu D, xã Tân Mỹ là một trong những vùng đệm, nơi xảy ra những cuộc chiến khốc liệt nhằm giằng co chiếm từng mét đất. Cả hai bên đều mất mát rất lớn, nhưng cuối cùng phần thắng thuộc về lực lượng cách mạng.
 Ông lão 72 tuổi tự nhận đã tham gia chôn cất hai liệt sĩ tên Anh và Cần hy sinh trong trận càn của quân địch, tại khu đất mộ của gia đình năm 1963. Năm 1966 ông và nhiều người dân lại chung tay tiễn 6 chiến sĩ khác về yên nghỉ tại đây. 3 năm trước, một người đã mua khu đất nhà ông rồi tự ý san phẳng mồ mả của gia tộc khiến ông không thể xác định được vị trí các ngôi mộ.
Do khu đất rộng 5.000 m2 có chỗ trũng, chỗ cao nên máy ủi vô tình đào xới cả những phần mộ của các liệt sĩ. Và đó cũng là cơ duyên để ông tìm thấy quyển nhật ký này. Lúc nghe tin khu mộ bị san lấp trái phép, ông lão thất thập chạy đến nơi thì thấy hàng chục ngôi mộ của gia tộc đã bị san phẳng. Trước đó trời vừa đổ cơn mưa lớn, nước chảy xối xả làm dưới vũng bùn lộ một túi nylon. Ông tò mò nhặt lên thì thấy bên trong có quyển nhật ký và một số hình ảnh.
Những bức ảnh đi kèm quyển nhật ký. Ảnh: Nguyệt Triều.

"Do vị trí chôn cất các liệt sĩ được xác định theo các phần mộ của gia tộc, nên khi bị san phẳng tôi không thể xác định được vị trí mộ người thân trong gia tộc và cả của các liệt sĩ. Nhiều năm tôi tìm nhà ngoại cảm để xác định từng phần mộ nhưng không có kết quả", ông Sáng nói giọng buồn buồn.
 Theo nội dung quyển nhật ký, nhiều người cho rằng, tác giả là một Đảng viên, giáo viên trẻ vừa ra trường. Trong đó có đoạn: "Tháng 12/1962, rời mái trường trở về địa phương tham gia cách mạng, vừa dạy học, vừa tham gia các mặt trận khác. Sau đó lên đường vào chiến trường. Ngày đi, ngoại nhắn lời nhắn nhủ hữu ích của cậu, mình cố khắc sâu vào tư tưởng, cố gắng làm thế nào cho xứng đáng là đứa cháu của cậu, đứa con gái ngoan của ba má, người con ưu tú của Đảng..."
 Hay ngày 13/9/1966, chủ nhân nhật ký viết về niềm vui khi nhận được thư của "anh Quang ruột thịt". "Qua lời khuyên bảo, dặn dò của anh, mình khắc ghi mãi trong lòng là phải đặt tập thể trước, cá nhân sau... Anh ơi! Em sẽ cố gắng trui rèn bản thân nhiều hơn nữa để xứng đáng là đứa em gái của anh, đứa con yêu của ba má, một đảng viên ưu tú...". Nhiều người cho rằng, từ "ba má" chị viết trong nhật ký có thể thấy quê của chị M. ở Nam bộ, rất có khả năng là ở Cần Thơ vì có đoạn: "Ngày 20/11/1965, biên thư cho người thân ở Cần Thơ, mong hồi thư lắm..."
Quyển nhật ký có kẹp ảnh anh Nguyễn Văn Trỗi, biểu tượng cho ý chí, sức mạnh của tuổi trẻ yêu nước thời chống Mỹ. Ảnh: Nguyệt Triều
Ngoài việc giãi bày nỗi nhớ gia đình, tác giả nhật ký còn thể hiện nỗi khát vọng của tuổi trẻ, tinh thần yêu nước của người chiến sĩ cách mạng. Ngày 1/1/1965, chị viết: "Đêm nay được nghe chú Năm nói chuyện tình hình thời sự, M. rất phấn khởi. Quân và nhân dân ta đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác, ngày một nhiều hơn, vẻ vang hơn. M. phải nỗ lực trau dồi để tiến kịp bạn bè, giàu lòng yêu nước, căm thù giặc sâu sắc và dám hy sinh tính mạng khi Tổ quốc cần đến..." Cô gái còn tự nhủ với lòng phải tỏ thái độ dứt khoát bạn - thù hay trước mặt kẻ thù không do dự.
 "Qua lời kể của chú Năm, M. soi rọi bản thân, phải cần học tập thêm, tư tưởng luôn hướng đến lý tưởng cộng sản, chân lý cách mạng. Ta nghĩ đến Tổ quốc nhiều hơn - Vì Tổ quốc"; "Vâng M. phải cố gắng làm được. Tự kiểm lại mình, M. thấy còn thiếu sót là chưa tận tình giúp đỡ những bạn nhỏ hơn mình, phải quan tâm nhiều hơn những bạn mà tổ Đoàn phân công mình giúp đỡ".
 Ngoài ra, quyển nhật ký có đoạn tác giả luôn tự bảo phải "sống và chiến đấu như anh Nguyễn Văn Trỗi" và kẹp theo tấm ảnh anh Trỗi, biểu tượng cho ý chí, sức mạnh của tuổi trẻ yêu nước bấy giờ. Lẫn trong quyễn nhật ký chiến trường còn có những bài thơ mộc mạc, giản dị đầy tình cảm.
Như ngày 17/10/1966, M. viết tặng H., người em cùng quê: "Em hỡi! Em ơi! Em nghĩ gì / Rộn ràng phấn khởi hay sầu bi / Hãy nghĩ đến ngày mai tươi sáng / Miền Nam ta giải phóng tự do / Cùng nhau vui hát bài ca thanh bình / Em hỡi sao em không nói / Nói đi em chị lắng nghe đây / Nghe em kể lại những ngày..." Theo Ban tuyên giáo Bình Dương, khi công bố nội dung quyển nhật ký và những kỷ vật được cho là của các liệt sĩ, cơ quan này mong muốn có thể tìm ra danh tính, người thân của tác giả để trao lại cho họ.
 Nguyệt Triều
Theo Vnexpress.net

Bến Cát tháng tư (p3)

Written By kuxh on 22/09/2012 | 21:58


Từ khi chúng tôi đến ở đây, dường như Út rất vui, cười nói rôm rả. Dì thường tâm sự cho chúng tôi nghe về nỗi cô đơn và sợ hãi khi ở một mình trong căn nhà này. Cứ sáng sáng, dọn dẹp xong, Út ngồi cầm tô cơm lạnh ngắt rồi nhìn ra đám gà đang tung tăng mổ thóc, chốc chốc nghe tiếng chó sủa đòi ăn. Út thường nói, nếu không đi làm chắc Út quên luôn tiếng người. Lòng tôi thấy thương dì lắm, rồi đây sau 7 ngày náo nhiệt với sự có mặt của hai đứa tôi, Út sẽ buồn thêm đến dường nào. Tôi giật mình khi nghe Út gọi “ăn cơm đi con!”....

NGÀY 13/4/2012

 Công việc ngập đầu khiến hai chúng tôi quên mất lời nguyền xui xẻo của ngày 13 thứ sáu. Theo như kế hoạch đã hẹn, 8 giờ sáng chúng tôi lên Ủy ban thị trấn Mỹ Phước làm việc với chị Châu. Có lẽ hôm nay chị đang rất bận nên bảo chúng tôi chờ.
Ngồi ở bàn làm việc, chị nhận điện thoại liên tục, hết người ra rồi lại người vào, vẻ mặt rất căng thẳng và khó chịu. Tôi với Sang cũng hơi lo, liệu hôm nay chị có rãnh để giúp mình liên hệ với các đối tượng phỏng vấn hay không, không khí yên lặng bao trùm hai đứa tôi. Bỗng tôi giật mình khi nghe tiếng chị Châu gọi, chúng tôi tức tốc chạy đến chỗ chị.
 Như phân công giữa hai chúng tôi, Sang đi tìm hiểu vấn đề y tế ở trạm y tế khu công nghiệp Mỹ Phước, còn tôi ở lại phỏng vấn đại diện vấn đề giáo dục. Ngồi chờ ở ủy ban đến 9 giờ, thầy Ẩn đến, người thầy nhỏ nhắn, da ngâm đen, nói chuyện liếng thoắt, trên tay xách cặp khá to và nặng, có vẻ đang rất bận rộn được chị Châu giới thiệu, tôi tiến hành phỏng vấn ngay. Thầy cho biết đã làm công tác giáo dục phổ cập giáo dục từ năm 2006 đến giờ và phụ trách công tác giáo dục cho tất cả các trường ở Mỹ Phước, bao gồm trường Tiểu học Mỹ Phước, Tiểu học Trần Quốc Tuấn, Tiểu học Võ Thị Sáu, Mẫu giáo-tiểu học Phù Đổng, THCS Lê Quý Đôn, THPT Bến Cát, Trung tâm giáo dục thường xuyên, đó là chưa kể các trường mần non trên địa bàn. “Khó khăn chủ yếu về vấn đề giáo dục con em trên địa bàn nói chung và con em công nhân nói riêng chính là cơ sở vật chất, vì số lượng con em công nhân tăng nhanh, thậm chí là tăng đột biến, cô coi số liệu này đi, mà trường lớp thì chưa được xây thêm. Hiện nay, chúng tôi cũng đang triển khai xây dựng thên cơ sở nhưng không biết khi nào tiến hành”. Cuộc phỏng vấn của tôi với thầy An kéo dài đến 10 giờ. Thầy cung cấp rất nhiều thông tin, sau khi chia tay, thầy còn cho tôi một tờ số liệu về con em công nhân trên địa bàn Mỹ Phước.
Niềm vui của công nhân
Tôi thở phào nhẹ nhõm vì máy thâu âm hôm nay không dở chứng. Một lát sau, Sang quay lại rước tôi. Thấy nó có vẻ không hài lòng lắm về cuộc phỏng vấn với đại diện cơ quan y tế. Hỏi ra mới biết nó quên hỏi một số ý.
“Không sao! Bữa nào hỏi lại nữa chứ có gì đâu!”, tôi an ủi nó. Cũng giống như hôm qua thôi, hai đứa chỉ hỏi được vài thông tin sơ bộ, chưa gọi là phỏng vấn sâu. Thật ra tôi chẳng hài lòng với những cuộc phỏng vấn như thế, vì rất mất thời gian. Hy vọng ngày mai chúng tôi sẽ thu được nhiều thông tin hơn. Công việc sáng nay kết thúc sớm nên hai đứa quyết định đèo nhau đi siêu thị. Ở khu Mỹ Phước này, chỉ có mỗi siêu thị Vinatex và có lẽ bị lép vế so với những khu chợ rẻ của công nhân, hàng hóa không nhiều, người mua thì lèo tèo. Tìm mãi, hai đứa tôi mới đem về được bánh mì sanwich và bánh bao hấp. Trưa nay, Sang trổ tài nấu nướng, nên Út khỏi phải ra tay.
Từ khi chúng tôi đến ở đây, dường như Út rất vui, cười nói rôm rả. Dì thường tâm sự cho chúng tôi nghe về nỗi cô đơn và sợ hãi khi ở một mình trong căn nhà này. Cứ sáng sáng, dọn dẹp xong, Út ngồi cầm tô cơm lạnh ngắt rồi nhìn ra đám gà đang tung tăng mổ thóc, chốc chốc nghe tiếng chó sủa đòi ăn. Út thường nói, nếu không đi làm chắc Út quên luôn tiếng người. Lòng tôi thấy thương dì lắm, rồi đây sau 7 ngày náo nhiệt với sự có mặt của hai đứa tôi, Út sẽ buồn thêm đến dường nào. Tôi giật mình khi nghe Út gọi “ăn cơm đi con!”. Cũng đã lâu lắm rồi tôi mới được ăn bữa cơm có nhiều người như thế này. Trời nắng nóng làm hai đứa tôi thiếp đi lúc nào không hay, đến khi kịp tỉnh dậy thì đồng hồ đã gần 2 giờ chiều. Sang giục tôi nhanh lên vì đã trễ hẹn. Ba chân bốn cẳng, chúng tôi vọt lẹ đến ủy ban thị trấn Mỹ Phước để gặp chú Xung, trưởng ban quản lý nhà trọ Mỹ Phước.
Cũng may là vẫn còn kịp, chú hẹn chiều ngày mai sẽ dẫn chúng tôi đến làm quen với công nhân ở khu trọ mà chúng tôi tiến hành làm thảo luận nhóm. Chú Tám Hùng khoảng trên 40 tuổi, trông khá nghiêm nghị và kiệm lời, mãi đến khi chúng tôi đưa phong bì, chú mới tỏ ra nhiệt tình hơn. Quả là sức mạnh của “Bác Hồ”! Chúng tôi đi tìm trụ sở Công Đoàn khu chế xuất. Đi lòng vòng mãi mới thấy nó nằm ngay cạnh trụ sở ban quản lý khu công nghiệp. Định trước là gặp chú Vắt, chủ tịch công đoàn, nhưng chỉ gặp được đồng chí Phỉ, là nhân viên tại đây. Anh bảo muốn biết các vấn đề gì về công đoàn của công nhân thì sáng thứ hai lên đây gặp chú Vắt vì hiện giờ chú không có ở đây.
 Chúng tôi đành ra về. Chiều nay tôi có hẹn với Út đi chợ cùng dì Loan. Như đã hẹn, tôi đón Út trước cửa cơ quan vào giờ tan ca. Hai vợ chồng dì Loan và chú Nam đèo nhau trên chiếc xe wave màu đỏ. Chú Nam chừng 40 tuổi, người nhỏ nhắn, da ngâm đen, Nghe Út nói lúc trước chú ở dưới quê, mới lên đây được chừng mấy tháng, làm lương không bao nhiêu nhưng ngày nào cũng nhậu nhẹt, cứ mỗi buổi chiều là lo đi mua đồ về nhậu, khi thì thịt chó, khi thì lòng heo, khi thì cá khô,….kinh tế trong nhà chỉ phụ thuộc vào hai đứa lớn. Nghe tới đây tôi liền nghĩ đến ánh mắt của Ngàn và Thúy, ánh mắt ngây thơ vụn dại lắm, không biết nó có cảm nghĩ như thế nào khi phải bỏ sức lao động “chín ép” của mình để kiếm từng đồng bạc về cho ba mình nhậu mỗi tối. Theo sau chú Nam quẹo qua nhiều con đường, bỗng chú dừng lại trước một quán bún riêu. Nghe Út nói quán này chỉ có 10 ngàn một tô thôi, công nhân tan ca ra ăn nhiều và Út thường bao hai người này ăn bún riêu.
Trong chốc lát, công nhân từ đâu ùa ra khắp các nẻo đường, quán bún riêu cũng đông khách lên rất nhanh. Mọi người cũng đã ăn xong phần của mình, dì Loan giục chúng tôi đi chợ kẻo trễ. Chạy qua chợ khu I, nằm cạnh siêu thị Vinatex. Mọi người ghé vào một hàng thịt đầy ruồi nhặn , dì Loan mua liền 2 kí thịt đùi chỉ với giá 55 ngàn một kí. Út bảo: “nhà bã ăn vậy không đó con, bởi vậy hay than đau bụng hoài àh”. Quay sang hàng rau, dì Loan mua tiếp một trái bí xanh và một củ cà rốt nhỏ rồi bảo đi về. Tôi hỏi dì mua bao nhiêu đó ăn được mấy ngày, dì bảo” được 3 ngày”. Tôi ngạc nhiên nhìn dì Út như muốn đặt câu hỏi. Cả gia đình 6 người, hai kí thịt heo ế, một trái bí, một cà rốt trong vòng 3 ngày ư? Nhìn quanh khu chợ, công nhân tan ca túa ra từ khắp nơi, nhưng không thấy họ vào chợ này để mua đồ. Nghe Út nói họ mua đồ ở chợ khu II, chợ ở đó rất rẻ.
Út bảo tôi chở về nhà vì cũng đã khá trễ, phải về nấu cơm cho thằng Sang ăn. Út cưng Sang ghê, ganh tỵ thiệt! Ăn cơm xong tôi và Sang đến chỗ khu trọ dì Loan phỏng vấn sâu. Lần này Sang phỏng vấn một đối tượng về vấn đề nhà ở, con tôi phỏng vấn một đối tượng về vấn đề giáo dục. Men theo con hẻm tối, bé Thúy dắt tôi vào nhà một người cùng quê với dì Loan, dãy nhà trọ này cũng giống như dãy nhà trọ bên kia, ẩm thấp và tạm bợ. Bước vào nhà, ập vào mắt tôi là hai đứa trẻ chừng 3- 4 tuổi đang nằm trên võng ngậm bình sữa, ngồi bên cạnh là một phụ nữ mặc đồ bộ đã cũ sờn, đầu tóc rối bù. Dì Loan la lớn: “có người gặp nói chuyện nè Danh ơi!”. Thì ra người phụ nữ đó chính là đối tượng trò chuyện của tôi. Chị tên Nguyễn Thị Danh, năm nay 34 tuổi nhưng đã sinh 4 con rồi, chị cũng là người Đồng Tháp, hai vợ chồng chị làm công nhân cho công ty nào chị cũng chẳng biết tên.
Đứa con lớn của chị được 14 tuổi rồi nhưng nghỉ học ở nhà phụ mẹ nuôi em, cả gia đình chỉ có một cháu đi học. Tôi và chị ngồi trên chiếc giường tre trước nhà, kế bên có một vài người ngồi trò chuyện rôm rả, chốc chốc lại có tiếng quát mắng nhau, tiếng xe máy chạy inh ỏi làm tôi thấp thỏm. Phỏng vấn chị xong tôi và Sang gặp nhau ở nhà dì Loan, Sang vẫn còn ngồi nói chuyện với hai vợ chồng chị Lan. Cuộc trò chuyện của họ có vẻ rất vui. Lúc này cũng đã hơn 9 giờ tối, chúng tôi chào mọi người ra về. Cũng giống như mọi ngày, sau khi chúng tôi đi về vào buổi tối, Út đều hỏi thăm chúng tôi có hỏi được gì không. Cả hai đứa đều trả lời “có”, mặc dù thế, chúng tôi vẫn chưa hài lòng về những cuộc phỏng vấn đã thực hiện. Tôi ước gì được hỏi lại lần nữa…..

Bích Ngọc 
Trích nhật ký Bến Cát

Bến Cát tháng tư (p2)

Written By kuxh on 20/09/2012 | 17:51

 Nhờ anh L giới thiệu, chúng tôi tìm đến trường mẫu giáo Thới Hòa. Tôi không tự tin lắm vì trong đầu chưa định hình được những vấn đề cần hỏi. Thôi kệ cứ đi thử xem biết đâu sẽ hỏi được nhiều thì sao. Trường này nằm đối diện ủy ban xã Thới Hòa, là một ngôi trường khá nhỏ so với số lượng con em công nhân trong độ tuổi trên địa bàn. 

NGÀY 12/4/2012
 Sang chở tôi qua con hẻm vắng trong khu nhà của Dì út, đã 7 giờ sáng rồi nhưng quốc lộ 13 vẫn chỉ có vài chiếc xe máy chạy lon ton. Nắng lên cùng với cơn gió nhẹ khiến tôi bỗng chốc nhớ nhà, những suy nghĩ miên man trong đầu cứ thế trôi đi….
Tôi giật mình khi nghe Sang hỏi có thấy ủy ban xã Thới Hòa chưa. Thì ra hai chị em chạy qua khá xa chỗ cần đến, chiều hôm qua cũng thế, hai chị em “dạo mát” hai ba vòng…. Chạy quanh một hồi lâu, khoảng 8 giờ sáng, chúng tôi mới thấy ủy ban xã Thới Hòa. Mặc dù đã khá trễ nhưng hàng ghế ngồi chờ trước phòng tiếp nhận văn thư chỉ có vài người ngồi chờ, văn phòng cũng chỉ có hai nhân viên ngồi làm. Tôi gọi điện cho anh L, anh bảo ngồi chờ.
Chúng tôi ngồi ở ghế đá, những người ngồi cùng nhìn chúng tôi có vẻ tò mò. Khoảng 5 phút sau anh L xuất hiện ngay khu văn phòng chính với chiếc điện thoại đang áp trên tai, có lẽ anh đang liên hệ những người cần gặp cho chúng tôi. Anh “ngoắc” tôi lại và bảo đến trạm y tế trước. Đi dọc bên hông văn phòng chính, trước mắt tôi hiện ra trạm y tế xã, anh L bảo chúng tôi trò chuyện với hai cô nhân viên ở trạm trước vì “xếp” đã đi vắng.
 Chúng tôi vẫn hỏi chuyện xem sao, tôi giao cho Sang “chăm sóc” hai cô này và tranh thủ theo anh L qua bên chỗ lao động thương binh xã hội của xã hội xã. Văn phòng của cơ quan này hơi tối, núp phía sau văn phòng chính của ủy ban, tôi gặp chú Hưng, đại diện bên lĩnh vực này của xã.
Tôi không tự tin lắm vì trong đầu chưa định hình được những vấn đề cần hỏi. 

Chú khoảng hơn 50 tuổi và có vẻ hơi nghi ngại khi nói chuyện với tôi mặc dù đã được báo trước. Tại đây tôi không thu thập được thông tin gì nhiều, chú nói rằng ở đây không có chương trình hỗ trợ đặc biệt gì dành cho công nhân ngoài việc phát quà tết cho công nhân nghèo hàng năm khoảng 50 suất. Tôi cố gắng hỏi thêm thông tin nhưng dường như không còn câu trả lời nào khác ngoài nội dung đó, mặc dù kế hoạch của chúng tôi là tiếp xúc với phòng lao động thương binh xã hội của huyện nhưng việc tìm hiểu ở cấp xã cũng cho thấy bức tranh dây chuyền hỗ trợ trong việc thực thi chính sách dành cho công nhân như thế nào. Tôi gặp lại Sang 15 phút sau, nó cũng chẳng hỏi được gì nhiều.
 Nhờ anh L giới thiệu, chúng tôi tìm đến trường mẫu giáo Thới Hòa. Tôi không tự tin lắm vì trong đầu chưa định hình được những vấn đề cần hỏi. Thôi kệ cứ đi thử xem biết đâu sẽ hỏi được nhiều thì sao. Trường này nằm đối diện ủy ban xã Thới Hòa, là một ngôi trường khá nhỏ so với số lượng con em công nhân trong độ tuổi trên địa bàn.
Ngôi trường được xếp theo hình chữ u, có 4 phòng học và một phòng ăn. Sân chơi của trẻ khá hẹp, chất đầy đồ chơi của trẻ, nào là xích đu cầu trượt, cả ly tách, chén đĩa, bàn ghế chồng lên nhau,…Sang lao vào ngắm các phòng và bảo ở ngoài quan sát. Tôi gặp cô Tuyến, phó hiệu trưởng để phỏng vấn, cô sinh năm 76, làm việc ở đây từ khi mới tốt nghiệp, cô khá niềm nở khi tiếp tôi và còn giới thiệu cho tôi sang nhà trẻ tư để phỏng vấn.

Có sự quá tải về số lượng trẻ ở đây. Cô bảo: “trường mình có tổng cộng 186 trẻ thì có hết 2/3 là con công nhân, tiêu chuẩn một lớp là 40 em nhưng bây giờ lên tới 50-53 em, ai đăng kí trước thì được nhận nếu còn chỉ tiêu, còn lại thì phải gửi con sang trường tư thôi” và cũng chẳng có ưu đãi gì cho con em công nhân, nếu có chứng nhận nghèo thì chỉ được giảm tiền học phí 40 ngàn mỗi tháng, còn tiền ăn phải đóng bình thường, 400 ngàn/ tháng. Cô dẫn tôi tham quan nhà nhà trẻ, ở đây chỉ có 4 lớp, 2 chồi, 2 lá. Nhìn vào trong tôi thấy ngột ngạt thay cho trẻ, không gian khá chật cho trẻ sinh hoạt. Tôi hẹn chị phỏng vấn sâu vào chiều thứ hai tuần sau.
 Nắng sớm trải dài trên quốc lộ 13, việc “dạo mát” mấy vòng vào ngày hôm qua làm cả hai đứa tôi phải tập trung tìm cho ra ủy ban thị trấn Mỹ Phước. Phòng đại diện ban quản lý khu công nghiệp nằm khuất sau con đường khá lớn bên cạnh ủy ban. Văn phòng huyên náo khi có ba người đang làm việc với chú đại diện phòng, kế bên là anh Cảnh, hình như chăm chú làm việc gì. Tôi rất lạc quan cho những cuộc phỏng vấn doanh nghiệp sắp tới.
Cầm tờ giấy “thông hành”, tôi đưa cho Cảnh và nói rõ mục đích nhưng anh bảo “ở đây chỉ có doanh nghiệp nước ngoài, còn trong nước với liên doanh thì không có”. Tôi hơi thất vọng khi không có đủ mẫu phỏng vấn. Bỗng dưng anh bảo ở đây có một doanh nghiệp rồi và nói tôi phỏng vấn. Thì ra chính là người đang làm việc với chú Nớp đại diện. Tôi nói rõ mục đích của mình cho chú và xin phép phỏng vấn anh Đỉnh đang ngồi. Chú Nớp bảo “có gì thì nhờ anh Cảnh nhe, người trẻ làm việc với người trẻ”. Anh Đỉnh, 30 tuổi, làm việc cho công ty Hân Việt của Đài Loan.
Công ty này sản suất linh kiện điện tử và đang quản lý 420 công nhân. Công nhân làm việc theo giờ hành chính, sáng từ 7giờ 30 đến 11 giờ rưỡi, chiều từ 12 giờ rưỡi tới 5 giờ và phải tăng ca khi có nhiều đơn đặt hàng. Tôi hỏi công ty anh có đào tạo nghề cho công nhân không, anh bảo đào tạo cho công nhân 2 tháng rồi mới kí hợp đồng làm việc, hình thức đào tạo theo kiểu công nhân cũ hướng dẫn công nhân mới, nếu được kí hợp đồng thì lương cho công nhân là 2400000 đồng.
 Về vấn đề nhà ở cho công nhân anh nói rằng: “ công ty không có quỹ đất nhiều nên không xây kí túc xá cho công nhân mà chỉ hỗ trợ mỗi tháng 150000 đồng” và “không có chính sách xây kí túc xá cho tới thời điểm hiện tại”. Anh cho biết “công ty thực hiện đầy đủ 100% bảo hiểm cho công nhân” nhưng hỏi thêm thì công ty chưa mua bảo hiểm thất nghiệp cho công nhân. Thắc mắc về vấn đề này, tôi hỏi nguyên do, anh trả lời rằng công việc của công nhân công ty anh không có gì là nguy hiểm, chỉ vặn ốc mà thôi, không cần phải mua bảo hiểm tai nạn lao động làm gì.
Công ty Hân Việt có tặng quà cho công nhân mỗi dịp lễ tết, trong đó, cao nhất là phần quà tết với trị giá khoảng 400000-500000 đồng và chưa có mô hình câu lạc bộ văn hóa hay nhóm hỗ trợ cho công nhân hay các lớp học nâng cao tay nghề.
 Lục loại trong danh sách 333 doanh nghiệp tại địa bàn, anh Cảnh gọi điện cho hai doanh nghiệp nữa, sự thân mật trong cách trò chuyện cho thấy anh dựa vào mối quan hệ cá nhân để giới thiệu là chính, và dường như doanh nghiệp không muốn gặp chúng tôi. Trong lúc đó Sang tranh thủ liếc trong máy vi tính xem danh sách doanh nghiệp như thế nào, không biết có thấy thông tin gì hay hay không nhưng bộ dạng của nó làm tôi bật cười trong bụng.
Cuối cùng thì cũng có hai doanh nghiệp chịu gặp chúng tôi. 10 giờ rưỡi sáng, chúng tôi đèo nhau trên chiếc xe máy cộc cạch tìm trụ sở công ty S&J trên đường NA6. Sáng nay Sang chở nên tôi cứ thoải mái nhìn cảnh vật xung quanh, nhưng quả thật ngắm cảnh trong khu công nghiệp Mỹ Phước thì rất dễ bị lạc đường. Khu công nghiệp của thị trấn Mỹ Phước nằm đối diện với ủy quan thị trấn, bao gồm nhiều con đường lớn chồng chéo cắt nhau.
Chạy mãi mà chẳng tìm ra công ty đó nằm ở đâu. Tôi nhắc Sang dừng lại để hỏi đường, nhưng nó bảo họ không biết hỏi làm gì và cứ thế phóng thẳng đường NA6. Tôi thuyết giáo cho một chập nó mới chịu dừng lại hỏi đường. Cuối cùng thì cũng tìm ra….phùuuu….đã 12 giờ trưa rồi. Chiều nay, hai đứa chia ra nhau làm việc, tôi hẹn doanh nghiệp S&J.
 Doanh nghiệp này nằm sâu bên trong khu công nghiệp Mỹ Phước, là một trong 81 doanh nghiệp nước ngoài có mặt tại thị trấn. Đinh ninh chiều nay sẽ đi đúng đường vì đã thám thính trước nhưng tôi cũng “dạo mát” hai ba vòng mới tìm ra nó. Cổng vào công ty này được trang bị tự động, có khoảng ba người bảo vệ đứng ngay chốt chặn tôi lại hỏi đi đâu, mấy con chó không biết từ đâu phóng ra cứ như vồ lấy tôi. Thì ra doanh nghiệp ở đây ngoài nuôi bảo vệ còn nuôi thêm mấy con chó giữ cổng. Công ty S&J của Hàn Quốc chuyên sản xuất vớ, chỉ có khoảng 185 công nhân thôi nhưng quy mô khá rộng và khang trang. Tiếp tôi là nhân viên phòng nhân sự.
Cô này khoảng 30 tuổi, làm việc ở đây đã 5 năm và là dân địa phương được thăng cấp lên nhân viên nhân sự từ chức vụ tổ trưởng công nhân. Theo như cô này thì công ty khá nhỏ nhưng vẫn “thực hiện đầy đủ 100% bảo hiểm cho công nhân” nhưng thiếu bảo hiểm tai nạn lao động. Lúc sáng tôi cũng gặp một trường hợp tương tự, công ty này cũng không mua bảo hiểm tai nạn lao động cho công nhân và đều đưa ra một câu trả lời chung cho câu hỏi tại sao của tôi: “Công ty mình làm trên máy không hà, mọi công việc đều do máy làm hết thì có xảy ra tai nạn lao động gì đâu mà mua bảo hiểm!”
 Cô này cũng kể thêm về chính sách phúc lợi của công ty dành cho công nhân, nào là những dịp lễ lớn và đều phát quà cho công nhân, mỗi phần quà lên tới hơn 100 ngàn, những khi công nhân mình gặp tai nạn thì quyên góp mọi người trong công ty giúp đỡ…..
Tôi bước ra khỏi công ty mà lòng xót xa cho cuộc sống của những người bán sức lao động đến mức không biết đến những thứ đáng ra mỗi con người cần được hưởng, trong mắt chủ của họ, họ chỉ là “cái máy sản xuất” mà thôi. Tôi định đến nhà trẻ Tương Lai mà cô Tuyến giới thiệu cho tôi lúc sáng nên quay về hướng xã Thới Hòa.
Theo như chỉ dẫn của cô, tôi rẽ vào con đường lớn gần Ecolake, chạy mãi mà chẳng thấy đâu, hỏi người dân ở đây, ai cũng trả lời hai chữ “không biết”. Cũng đã hơn 4 giờ chiều, nắng đã bớt gay gắt, Sang gọi tôi quay lại rước nó vì nó đã hoàn thành nhiệm vụ. Thì ra nó cũng được việc quá chứ, từ hôm qua thấy nó chẳng nói gì, toàn là mình nói, cũng chẳng cho ý kiến gì, tưởng đâu nó bị “tự kỷ” nên cũng lo không biết nó có giận gì không.
Xì tốp cái vụ kiếm nhà trẻ, tôi quay lại rước nó, lại hỏi đường, mai mốt chắc thành thổ địa cũng nên. Ăn cơm chiều xong, hai đứa tôi qua khu nhà trọ nhà dì Loan để làm quen trò chuyện với công nhân. Út hỏi nhớ đường hay không hay là để Út dắt đi, tôi không muốn làm phiền Út nên gật gù cho qua.Tôi chở Sang đi, cũng may còn nhớ đường.
Dì Loan vẫn bộ dạng như hôm qua, quần sọt áo sát cánh, cặp cổ tôi đi giới thiệu. Đầu tiên là hai vợ chồng chị Lan, tôi để Sang làm quen. Nó có vẻ hơi rụt rè nhưng cũng làm quen với anh chị nhanh chóng. Dì Loan kéo tay tôi bảo “vậy con Ngọc qua đây, để thằng Sang ở đó đi”. Rẽ vào phía góc trái khu nhà trọ, chúng tôi vào phòng trọ của chị Anh. Đứng từ cửa đã nghe mùi hôi rất khó chịu, không biết là mùi gì. Ở trong nhà, chị Anh đang nằm trong mùng với đứa con 3 tuổi, tôi vừa chào chị thì một người phụ nữ lớn tuổi xuất hiện. Hỏi ra mới biết đó là mẹ chồng của chị. Sau khi được giới thiệu, mẹ chồng của chị Anh quay sang nói với chị “ nói cái đó thử coi có giúp được gì hay không!”. Chị Anh, 26 tuổi, quên ở Đồng Tháp, lên đây ở cũng được 10 năm rồi, bây giờ chị làm cho công ty may giày da Diamond. Chị khệ nệ ngồi xuống sàn nhà để tiếp chuyện tôi với dáng vẻ nặng nề của bà bầu 7 tháng. Tôi hỏi dì Loan ở đây người Đồng Tháp ở nhiều phải không.
Dì Loan bảo: “ Ở đây toàn là dân Đồng Tháp không hà !” Mẹ của chị Anh cũng tiếp vào: “ Tụi tui ở đây Đồng Tháp không, hồi xưa hai vợ chồng tui lên đây làm hồ, làm mướn, rồi mấy tụi nhỏ lên, thằng con tui về dưới cưới vợ rồi cũng dắt vợ nó lên, hai đứa con gái của tui cũng làm công nhân ở đây nè, mà tụi nó tăng ca tới 9 giờ mới về”.
“ừ đúng rồi, tụi tui ở đây luôn, ở đây chắc cũng 5 năm rồi, giờ tui già rồi, ở nhà giữ cháu”. 

 Tôi hỏi có phải cả gia đình ở cùng dãy trọ không, dì này liền bảo: “ừ đúng rồi, tụi tui ở đây luôn, ở đây chắc cũng 5 năm rồi, giờ tui già rồi, ở nhà giữ cháu”. Dì Loan nói vào: “ ở đây bà con họ hàng ở với nhau nhiều, cùng xóm cũng nhiều, như người đầu xóm người cuối xóm vậy đó, thí dụ người ta lên đây làm ăn rồi rủ bà con lên đây làm luôn”. Tôi hỏi dì Loan có bà con ở cùng nhà trọ này không, dì liền đáp: “ có chứ, như có hai đứa em của dì, bên kia có đứa em gái ông Nhờ, bà con xa cũng có, mà tụi nó tăng ca hết rồi!” Nói xong dì Loan cầm tay tôi kéo đi: “mày qua đây tao giới thiệu cho mày nữa nè Ngọc!”.
Dì kéo tôi qua phía đối diện, có một anh đang ngồi nấu ăn trên bếp ga mini, hình như anh đang xào bắp cải, kế bên là bao gạo xài được 2/3 rồi, nhà trống trơn, chỉ thấy mấy bộ quần áo. Sau khi nghe dì Loan giới thiệu, anh đáp:” biết gì đâu mà nói”.
Tôi thuyết phục anh vài câu, thấy anh có vẻ yên tâm hơn lúc đầu, tôi bắt đầu hỏi chuyện. Anh 28 tuổi, cũng quê ở Đồng Tháp, lên đây làm xưởng thun chung với con của dì Loan, do hôm nay làm ca ngày nên mới gặp được anh.
Anh lấy vợ được 3 năm rồi, vợ anh nhỏ hơn anh 2 tuổi, cũng ở cùng quê, hai vợ chồng có với nhau một dứa con gái 3 tuổi nhưng đã gửi về quê cho bà nội nuôi. Tôi hỏi anh sao không đem con lên đây cho gần cha gần mẹ, anh đáp:” đem nó lên rồi ai giữ, với lại gửi nhà trẻ tốn tiền lắm, rồi ai rước nó?”. Vừa nói xong vợ anh bước vào, đầu ướt sũng với cái khăn tắm trên tay. Dì Loan hỏi: “mới tắm hả Mai?” Chị đáp:” tranh thủ tắm bà ơi để một hồi tan ca về đợi lâu lắm”. Hỏi ra mới biết, nhà trọ ở đây chỉ có hai nhà tắm, hai hố xí phục vụ cho hơn 40 người.
Dì Loan và mọi người chỉ cười nhẹ khi nói đến đây, một nụ cười xoa dịu cho sự khổ cực của số phận, cam chịu cho cuộc sống tạm bợ mà họ đang phải vật lộn từng ngày. Đã 9 giờ kém, tôi quay lại nhà dì Loan tìm Sang thì thấy nó đang nằm vắt vẻo trên cái võng tối om trước nhà. Con Thúy đứng trước nhà hỏi:”ngày mai có lại nữa không chị, em dắt chị đi ăn chè, em quen mấy đứa làm chung em nhiều lắm, chị hỏi nữa không em dắt đi?”.
Tôi chưa kịp trả lời thì thằng Ngàn từ đâu bay ra hỏi:” đi về hả chị, ngày mai qua đây chơi nữa nhe”. “Uhm, ngày mai chị qua nữa, chị dắt đi ăn chè nhe!”. Tôi nở nụ cười mà lòng buồn rười rười, buồn cho số phận của những đứa trẻ dễ thương kia, rồi cuộc đời chúng sẽ ra sau khi vừa mới bước vào tuổi ô mai đã phải lao vào làm việc của người lớn, một công việc mà bất kì người lớn nào ở đây cũng chán ngán và sợ hãi: “công nhân”. Kế hoạch của ngày thứ hai tại địa bàn đã được hai đứa tôi “xử đẹp”, lòng vui lắm vì mình đã làm đúng tiến độ. Vừa về đến nhà, Út hỏi có hỏi thăm gì được không.
Tôi liếc nhìn Sang và cả hai đứa tôi đồng thanh kêu “Ok lắm! Cám ơn Út nhe!” Tắm rửa xong, Sang ôm ngay cái máy vi tính, gõ lia lịa. Chắc là đang viết nhật kí. Tôi phải làm sổ lịch trình thôi. Ngày mai không biết mình sẽ gặp những điều gì?!.... điều thú vị của cuộc sống!
Bích Ngọc 
Trích nhật ký Bến Cát

Bến cát tháng tư (p1)

Written By kuxh on 18/09/2012 | 22:51

Dì Loan ló đầu ra khỏi cánh cửa “sắp rụng” ngạc nhiên khi thấy Út tới nhà. Nhà của dì được xây bằng gạch, xếp chồng lên nhau một cách tạm bợ, quần áo vắt lên cái sào bằng dây điện, nhìn quanh nhà chỉ có cái giường và cái ti vi là vật có giá trị nhất. Dì Loan quê ở Đồng Tháp làm công nhân công viên ở Ecolake đã được 2 năm, nếp nhăn trên khuôn mặt đầy lam lũ làm tôi ngạc nhiên khi nghe Út nói dì mới 37 tuổi thôi

NGÀY 11/4/2012....
Tháng tư, nắng và nóng.
Tôi ghét tháng tư, ghét cái nắng gay gắt, ghét cái nóng hừng hực và cả những giọt mồ hôi chảy ướt áo. Nhưng có lẽ tháng tư này là cái tháng đáng nhớ nhất đánh dấu bước ngoặc trong định hướng nghề nghiệp của tôi. Lần đầu tiên đi Bình Dương nhưng không phải là đi chơi mà đi điền dã dân tộc học.
Do chưa biết địa bàn cũng như người dẫn đường cho chuyến đi tìm hiểu về phúc lợi cho công nhân, Bộ đề nghị dẫn tôi và Sang giới thiệu địa bàn. Bộ đã làm định lượng đề tài này rồi, tôi và Sang phải xử lý phần định tính. Cũng thấy hơi áy náy vì đã làm phiền Bộ nhưng thái độ nhiệt tình của bạn ấy làm tôi cảm thấy ngại hơn. Cả ba chúng tôi khởi hành lúc 7 giờ sáng từ bến xe miền Đông. Sang muốn đi chung với Bộ nhưng bị hắn từ chối nên đành phải chạy xe một mình. Lúc này trời cũng đã bắt đầu nắng gắt, Bộ chở tôi vượt xa Sang, thằng nhỏ lót tót chạy đằng sau thấy mà tội. Trò chuyện với Bộ một hồi, tôi mới biết hắn đã đi làm nhiều đề tài, ăn nói khôn khéo, chắc “ngoại giao” tốt.
bến cát qua ảnh. Ảnh: Sưu tầm

Đường đi đến Bến Cát không gồ ghề hay nhiều đường rẽ, chỉ chạy thẳng một mạch là tới, nhưng cũng dễ chạy lố qua mục tiêu nếu không chú ý. Điểm đến đầu tiên của chúng tôi là nhà dì Út. Sau khi lấy chìa khóa, cất đồ xong ba chúng tôi chạy thẳng đến Ủy ban xã T.H để liên lạc công việc. Ủy ban ở đây khá lớn và được phân ra thành nhiều khu vực làm việc. Tiếp chúng tôi là anh L cán bộ chuyên trách văn thư, anh khoảng hơn 30 tuổi, vẻ mặt khá nghiêm nghị nhưng không đến nỗi khó gần. Anh ghi lại những việc mà chúng tôi cần giúp đỡ và hẹn sáng mai đến làm việc. Thế là xong ở xã Thới Hòa. Chúng tôi nhanh chóng di chuyển đến ủy ban thị trấn Mỹ Phước. Ở đây, không khí có vẻ náo nhiệt hơn, người dân đến làm việc khá đông. Chúng tôi gặp được chị C, phó chủ tịch, Bộ đã quen chị từ trước nên nói chuyện với chị khá dễ. Chị cũng hẹn chúng tôi sáng thứ sáu đến làm việc.
Lúc này cũng đã hơn 9 giờ, cả ba đứa tôi chạy lanh quanh đi tìm ban quản lý khu công nghiệp. Tìm mãi thì thấy nó nằm vắt vẻo ở khu vực bên hông ủy ban cùng với phòng Công đoàn khu chế xuất. Lần này tôi xung vào trước, trong phòng chỉ có duy nhất một người nam khoảng 30 tuổi ngồi trước máy vi tính. Tôi giới thiệu mình từ trường Nhân văn Tp. Hồ Chí Minh đến, anh này cầm tờ giấy giới thiệu đọc xong bảo: “muốn tụi tui giới thiệu đại diện doanh nghiệp phải có giấy từ trên ban quản lý khu công nghiệp tỉnh xuống mới được, còn giấy này không có hiệu lực với chúng tôi”. Bộ khều tôi ra trách sao không nói người của sở khoa học công nghệ Bình Dương mà nói người của trường làm gì và giải thích rằng người của nơi khác đến liên hệ làm việc họ không nể, phải là người cấp trên có liên quan họ mới vui vẻ giúp đỡ. Đồng ý là thế nhưng chẳng lẽ danh tiếng trường mình không đáng giá liên hệ làm việc như vậy sao?
bản đồ bến cát. Ảnh: sưu tầm

Được biết ban quản lý khu công nghiệp tỉnh cách đây khá xa, lại không biết đường đi nên chúng tôi lên ủy ban Huyện liên hệ xem thế nào vì cũng cần tiếp xúc với phòng thương binh lao động xã hội ở đó. Chạy dọc theo quốc lộ 13, chúng tôi rẽ trái vào ủy ban Huyện, tại đây chúng tôi bị chỉ đi hết chỗ này đến chỗ kia, ngồi chờ mãi chúng tôi mới cầm được tờ giấy giới thiệu của họ. Mừng quá, chúng tôi quay lại phòng đại diện ban quản lý khu công nghiệp, nhưng cũng bị từ chối vì họ không thuộc quyền quản lý của Ủy ban Huyện. Tôi nghĩ phải liên hệ trên tuyến tỉnh nhưng Bộ lại cho rằng phải xin thêm giấy giới thiệu của sở khoa học công nghệ Bình Dương. Lúc này cũng đã gần 11 giờ trưa, chúng tôi quay về chỗ nhà Út để mở cửa cho dì vào nhà. Thấy Bộ có vẻ gấp gáp chuyện gì nên tôi cảm ơn và bảo hắn về Thành phố, tôi và Sang sẽ tự lo.
Ngôi nhà chúng tôi tá túc trong 7 ngày nho nhỏ xinh xinh nhưng khá sạch sẽ gọn gàng, tôi liền nghĩ Út là người kĩ tính nên dặn Sang phải chú ý hơn trong sinh hoạt. Hơn 11 giờ trưa, nắng như đổ lửa, bỗng một người mặc áo xanh, trùm kín mít chạy đến trước cửa nhà. Người này bỏ khẩu trang xuống và hỏi tụi con mới tới phải không. Thì ra là Út, một phụ nữ trạc trên 40 tuổi, khá vui vẻ hoạt bát, dì ở đây một mình, cuối tuần con gái xuống thăm. Sự cô đơn lỗ rõ trên khuôn mặt vui tươi của Út, có lẽ dì cũng mừng vì có người xuống ở cùng. Út hỏi chúng tôi có muốn ăn cơm chung thì dì nấu, còn không thì ăn cơm hộp. Chúng tôi đều gật đầu đồng ý. Vừa nói xong, dì loay hoay chuẩn bị cơm trưa. Ăn cơm xong, Út đi làm ngay, chúng tôi ở nhà nghỉ trưa, định chiều đi lấy thêm giấy giới thiệu của sở khoa học công nghệ tỉnh Bình Dương, nhưng tôi lại nghĩ không cần lên đó nên hai đứa chúng tôi đèo nhau đi lên Thủ Dầu Một xin giấy giới thiệu của Ban quản lý khu công nghiệp tỉnh xem sao vì cũng đã có giấy giới thiệu của huyện rồi. Đánh cược cả buổi chiều, hai đứa tìm đường tới đó, đến nơi tôi làm việc với phó trưởng ban Đ.Q.V và được cấp ngay một tờ giấy giới thiệu. Thật tuyệt vời! Tôi và Sang bước ra khỏi cổng như muốn nhảy cẩng lên. Sang bảo: “thấy chưa, đi với em chị khỏi lo gì hết!kaka..” ra bộ khoái chí. Tôi cười thầm, đi với nó chỉ lo cho chiếc xe thôi, từ sáng tới giờ nó chỉ biết chạy có một số ah….huhu…
Chiều về chúng tôi đi chợ để làm chìa khóa, Út chỉ chúng tôi đi chợ ở khu 3, lại hỏi đường, bị lạc….. chợ khu 3 khá nhỏ, nằm ngay bên cạnh khu công nghiệp Mỹ Phước III, thấy trái cây được bày cả ra đường, Sang kéo tôi lại bảo mua trái cây, thì ra mục đích của nó đi chợ là chỉ để mua trái cây. Một điều khá lạ là tất cả những người bán hàng mà chúng tôi tiếp xúc đều nói giọng Bắc. Vì sao thế?
Sau bữa cơm chiều thịnh soạn, Út dắt tôi qua nhà trọ của dì Loan để làm quen. Quẹo vào con hẻm dốc gần khu công nghiệp Mỹ Phước III là khu nhà trọ của dân lao động nghèo, đường vào sâu hút, tối ôm, men theo lối đi là những dãy nhà trọ chật hẹp. Nhà dì  Loan  nằm cuối khu nhà trọ, hai con chó trước nhà nhảy chồm lên gầm gừ, sủa om sòm. Dì  Loan  ló đầu ra khỏi cánh cửa “sắp rụng” ngạc nhiên khi thấy Út tới nhà. Nhà của dì được xây bằng gạch, xếp chồng lên nhau một cách tạm bợ, quần áo vắt lên cái sào bằng dây điện, nhìn quanh nhà chỉ có cái giường và cái ti vi là vật có giá trị nhất. Dì  Loan  quê ở Đồng Tháp làm công nhân công viên ở Ecolake đã được 2 năm, nếp nhăn trên khuôn mặt đầy lam lũ làm tôi ngạc nhiên khi nghe Út nói dì mới 37 tuổi thôi. Vợ chồng dì lên đây làm ăn với hai bàn tay trắng vì ở dưới quên không có ruộng cũng chẳng có việc gì để làm. Dì bấm bụng dắt 4 đứa con nhỏ lên đây sinh sống, đi làm mướn, làm thuê. Chỉ khoảng 1 năm nay chồng cô mới lên ở nhưng cũng dính vào rượu chè nhậu nhẹt nên dì cũng buồn lắm. Hai đứa con lớn của dì thì “ đứa lớn vặn mấy con vít cho tụi Đài Loan, đứa thì làm hãng thun. Nhà này nhờ hai đứa này dữ lắm, thằng Ngàn nó đi làm tháng cũng kiếm được 4 triệu mấy còn con Thúy cũng được 3 triệu hơn”. Tôi hỏi bé Thúy thì mới biết nó cũng chỉ 18 tuổi, dáng người gầy guộc nhưng rất hoạt bát vui vẻ, còn Ngàn cũng chỉ mới 16 tuổi. Út bảo dì  Loan  giới thiệu tôi với những người làm công nhân ở đây để hỏi chuyện, dì bảo:” ừ cũng được chứ có gì đâu, công nhân ở đây nhiều lắm mà giờ này người ta chưa về, cỡ 9 giờ người ta tăng ca mới về, có chủ nhật á, con lại đi, người ta nghỉ làm, gặp được nhiều lắm…hay tối thứ bảy cũng được, người ta xuống ca, không có tăng ca”. Tôi hỏi Ngàn với Thúy làm bao nhiêu tiếng một ngày. Ngàn bảo: “ em làm theo ca chị, ca sáng ca tối vậy đó, sáng từ 6 giờ sáng tới 6 giờ chiều, tối cũng vậy”. Vậy nó cho em nghỉ giải lao sao?Ngàn bảo: “ được nghỉ nửa tiếng ăn cơm trưa xong vô làm tiếp, mệt lắm chị ơi!” . Thúy đang ngồi một góc cũng lên tiếng: “em làm sáng 7 giờ rưỡi tới 6 giờ nhiều khi tăng ca tới 8 giờ mới về, bên em tụi nó cho nghỉ 1 tiếng ăn cơm”. Hỏi ra mới biết Mẹ hai đứa làm hồ sơ giả cho chúng vào làm vì chúng chưa đủ tuổi lao động. Chạy nhảy tưng nhà là hai đứa nhóc con út dì  Loan , một đứa 7 còn một dứa mới lên 12 nhưng nhìn giống như đứa 3 và 6 tuổi, người ốm nhom, cũng không mặc áo. Tôi hỏi việc học của mấy đứa, dì Liên bảo: “thằng Ngàn học tới lớp 6 nghỉ, con Thúy cũng vậy, còn hai thằng này mốt đem về quê cho nó đi học”. Tôi xen vào: “Rồi cả nhà đi làm, hai đứa nhóc làm gì?”, “tụi nó ở nhà chơi”, dì đáp. Tôi quay sang hỏi Ngàn với Thúy hôm nay không đi đâu chơi sao. Thúy lanh lẹ lên tiếng” dạ không chị ơi, mẹ không cho đi, bữa hổm bạn em rủ em đi ăn chè mẹ em cũng không cho đi nữa”, Ngàn cũng lên tiếng: “ đâu biết đi đâu chơi đâu chị, với lại đi làm mệt, muốn về ngủ cho phẻ”. Dì  Loan  bảo tôi tối mai qua qua đây nữa, dì sẽ dắt tôi đi làm quen một vài người.
Lúc này cũng đã 9h kém, tôi chở Út về mà đầu óc cứ luôn suy nghĩ về Ngàn, Thúy, hai nhóc út. Những đứa trẻ đó, đang trong tuổi ăn tuổi học mà phải nai lưng ra làm quần quật, không biết đến học hành vui chơi là gì, rồi hai nhóc út, liệu chúng có đi học để biết cái chữ được hay không khi ngày về quê còn xa lắm…
Bích Ngọc
Trích nhật ký Bến Cát

Khám phá làng gốm Lái Thiêu

Written By kuxh on 17/04/2012 | 22:28


7 giờ sáng thứ bảy, ngày 14/4/2012, chúng tôi lên xe buýt đến Lái Thiêu, tham gia chương trình Du khảo khoa học do nhóm Nghiên cứu đời sống xã hội (tiền thân là Nhóm Nghiên cứu và Bảo tồn ký ức xã hội), Trung tâm tư vấn, hướng nghiệp và phát triển nguồn nhân lực trường Đại học KHXH&NV tổ chức.
DSC08827

Hơn một tiếng sau chúng tôi đã đến Lái Thiêu, xe buýt dừng ở một con đường đông đúc, buôn bán tấp nập và chẳng có dáng vẻ gì của một ngôi làng làm gốm lâu đời cả. Thế mà vừa bước vào một con hẻm nhỏ, chúng tôi như bước ngay vào một thế giới gốm. Con đường đất dưới chân lát bằng những mảnh gốm đập nhỏ, hai bên đường là từng hàng lu da lươn, chậu men sứ xanh, đen, trắng nhiều màu và cả nồi, niêu đất chất cao nghệu để làm … tường rào. Các căn nhà tường gạch đỏ, mái ngói thâm nâu xinh xắn nằm yên ả bên con đường đầy nắng. Chỉ có một khoảng cách nhỏ mà hai khung cảnh đã khác nhau hoàn toàn. Ngoài kia còn là phố xá mua bán tập nập, ở đây đã là làng gốm yên bình.
DSC08868
Chúng tôi được sắp xếp nghỉ tại xưởng gia công heo đất của cô Chi và bắt đầu hành trình tìm hiểu làng gốm. Hai nhóm sinh viên được hướng dẫn vào các xưởng làm gốm. Chúng tôi được tận mắt nhìn thấy tất cả các công đoạn của quy trình sản xuất lò đất, lu, chậu, heo đất và dồ gốm, thạch cao mỹ nghệ. Chúng tôi còn được rèn luyện kỹ năng tiếp xúc, phỏng vấn người dân, được các cô, các chú chỉ dẫn cặn kẽ từng công đoạn từ sản xuất đến bán hàng, nghe kể nhiều chuyện trong nghề. Trong các xưởng, sản phẩm đang chờ nung trải khắp trong nhà, ngoài sân, những người thợ làm không ngừng tay. Mọi người đều nói rằng ngày xưa làng gốm tấp nập lắm, các xưởng làm gốm trải dài từ đầu hẻm đến cuối làng, gốm Lái Thiêu xuất đi khắp miền Nam và ra tận miền Trung, giờ thì do ô nhiễm nên không còn nhiều nhà làm nữa, nhưng với chúng tôi, như vậy cũng đã thú vị lắm rồi. Một ấn tượng rất lớn khác là người dân ở đây rất dễ thương, chúng tôi đến nơi nào cũng được tiếp đón vui vẻ, những người chúng tôi gặp trên đường đều hỏi thăm rất thân tình.
DSC08848
Sinh viên được trải nghiệm nghề làm gốm
                                                                                                         
Sau khi nộp bài thu hoạch quá trình tìm hiểu, chúng tôi được tham gia vẽ heo đất. Thật thú vị khi xem những người thợ sơn heo đất, chỉ vài đường cọ, nét vẽ là một chú heo đất đáng yêu đủ màu xanh, đỏ, vàng đã ra đời. Chỉ mất chưa tới một phút. Nhìn có vẻ dễ nhưng thực ra làm thì không dễ chút nào. Chúng tôi phải loay hoay suốt nửa tiếng mới sơn xong một chú heo đất (tất nhiên không thể đẹp bằng các cô, chú làm rồi) nhưng ai cũng vui thích với sản phẩm của mình. Tiếng cười vang cả ngôi làng nhỏ yên bình. Chúng tôi còn được mua các sản phẩm gốm mỹ nghệ về làm quà và tất cả đều rẻ hơn chúng tôi nghĩ rất nhiều.
4 giờ 30, chúng tôi kết thúc chuyền đi, mang theo nhiều sản phẩm gốm cùng ấn tượng tốt đẹp về một chuyến đi thật vui và bổ ích. Tất cả mọi người cùng tham gia chuyến đi bây giờ đã là bạn thân thiết. Chúng tôi hẹn gặp lại nhau vào một chuyến du khảo sau.
Một số hình ảnh về chuyến đi :
DSC08856
                
DSC08858                                                                                                                                                      
DSC08861
DSC08875


Chương trình Field Trip , du khảo khoa học - học từ cuộc sống tổ chức thường xuyên vào thứ 7, CN hàng tuần.
Mọi thông tin chi tiết vui lòng liên hệ:
Nhóm Nghiên cứu đời sống xã hội (Sociallife)
Phòng C001, ĐH KHXH&NV, 10 - 12, Đinh Tiên Hoàng, Quận 1
ĐT: 08 3910 2989 - Email: Sociallife.study@gmail.com
                                                                                                                                                            Ca Dao

Đầu xuân trẩy hội Chùa Bà

Written By kuxh on 29/01/2012 | 11:01

Thiên Hậu Thánh Mẫu là một huyền thoại và không cần phải chứng minh là có thật hay không, chỉ biết mọi người luôn tin vào Bà, mong Bà phù hộ cho muôn sự bình an, vạn điều phúc lộc. Mỗi dịp xuân về, nhà nhà người người nô nức kéo nhau đi trẩy hội Chùa Bà để tái sinh cho mình một nguồn năng lượng mới dồi dào, đầy sinh khí… 
Hình 1: Chùa Bà rực rỡ những đêm cuối năm (Ảnh: tác giả)
Truyền thuyết về người con gái hiển linh 
Có nhiều truyền thuyết về Thiên Hậu nhưng ở Chùa Bà Bình Dương phổ biến câu chuyện về người con gái tên Lâm Mỵ Châu, quê ở huyện Bồ Điền, tỉnh Phúc Kiến, Trung Quốc. Dù sinh ra trong một gia đình ngư phủ nhưng ngay từ nhỏ, Lâm Mỵ Châu đã nổi tiếng là thông minh, xinh đẹp và phán được nhiều việc lạ. Ngày nọ, khi đang ngồi dệt lụa, bỗng nhiên nàng nhắm nghiền mắt, tay đưa về phía trước như ra sức níu kéo một ai đó. Bà mẹ thấy vậy vội lay gọi, Lâm Mỵ Châu thu tay lại rồi ứa nước mắt báo tin cho mẹ rằng phụ thân nàng đã chết trong cơn bão giữa biển khơi, chỉ cứu được hai anh. Sự việc xảy ra đúng như lời nàng. Từ đó, dân chúng trong vùng mỗi khi ra khơi đều mong sự linh nghiệm của Lâm Mỵ Châu phù hộ đi về bình an. Tiếng lành đồn xa, nhân dân khắp nơi sùng bái và xem nàng như vị thần phù hộ cho người đi biển. Năm 20 tuổi, Lâm Mỵ Châu đột nhiên biến mất, không hề bệnh tật, nhưng vẫn thường xuyên hiện thân báo mộng và cứu người bị nạn trên biển. Với công đức đó, Lâm Mỵ Châu được vua Khang Hy phong Thiên Hậu Thánh Mẫu. Trong quá trình di cư, người Hoa đã mang theo mình tín ngưỡng thờ Bà và xem Thiên Hậu như vị nữ thần quan trọng nhất phù hộ mình vượt sóng gió an toàn, ăn nên làm ra trên vùng đất mới. Ngày nay, tín ngưỡng thờ Thiên Hậu Thánh Mẫu không chỉ bó hẹp trong cư dân đi biển mà còn phổ biến trong các tầng lớp khác, đặc biệt là người làm ăn buôn bán. Nơi bà ngự trị, không còn là nơi thờ tự của riêng người Hoa mà đã trở thành nơi lui tới cầu an cho cư dân khắp vùng Nam Bộ.

Hình 2: Các thiếu nữ gánh hoa xinh đẹp (ảnh: Minh Tâm, nguồn: nhansuvietnam.vn)
Vào chùa xin lộc, cầu may… 
Theo Địa chí Bình Dương xuất bản năm 1975, Chùa Bà được xây dựng lần đầu tiên vào giữa thế kỷ XIX, tại thôn Phú Cường, sát rạch Hương Chủ Hiếu, Chánh Nghĩa, TX.Thủ Dầu Một, Bình Dương (đúng như truyền thống của hầu hết các miếu thờ Thiên Hậu thường được xây dựng gần sông, gần biển), do một số người Hoa hành nghề thủ công gốm sứ khởi xướng. Lúc bấy giờ, Chùa chỉ là một ngôi nhà cổ, kiến trúc làm bằng gỗ đơn giản nhưng thường xuyên được đông đảo người dân chăm sóc và lễ bái. Đến năm 1923, Chùa được dời về trung tâm thôn Phú Cường, góc đường Yersin – Nguyễn Du và tồn tại cho đến ngày nay. Chùa Bà là cách gọi dân gian nhưng thực tế đó là miếu thờ Thiên Hậu Thánh Mẫu hay còn gọi Thiên Hậu cung, do bốn bang người Hoa ở Bình Dương trực tiếp quản lý, khai thác và tổ chức cúng rước Bà hàng năm. Chùa Bà Bình Dương vào ngày lễ cũng như ngày thường đều tấp nập người ra vào lễ bái. Nhưng đông nhất là vào dịp tết Nguyên đán - từ tháng Chạp năm trước kéo dài đến hết tháng Giêng năm sau. Vào những ngày này, không có thời gian cho sự lới lỏng, lúc nào chùa và khu vực quanh đó cũng nghẹt người. Bạn chỉ cần đứng một chỗ, dòng người hành hương tự khắc sẽ đẩy bạn di chuyển vào sân, rồi vào chính điện và trở ra, không tốn chút hơi sức (chỉ đôi lúc hơi khó thở vì đông và nhang khói nghi ngút). Gia đình tôi không phải người Hoa nhưng trong danh sách những việc phải làm đầu năm luôn có “tiết mục” đi Chùa Bà. Với người lớn, đi là để trả nợ đã vay của Bà từ năm trước. Đó là khoảng tiền nhỏ đựng trong bao lì xì đỏ (có lần tôi lén mở ra thì thấy có 500 đồng). Dù chỉ là một số tiền tượng trưng nhưng đã tạo động lực cũng như niềm tin về sự phò trợ của bà, những người đi vay sẽ luôn ý thức phải nỗ lực thật nhiều để sang năm mới có tiền mang trả. Số tiền trả cũng không là bao nhiêu, chỉ vài ngàn hoặc vài chục ngàn góp vào trùng tu chùa, trả xong rồi lại vay tiếp, như một vòng quay tín ngưỡng bất tận, hay nói đúng hơn là vòng quay cần thiết của sự tái sinh. Với các chị, các em đến tuổi cập kê, đi chùa để nhỏ to tâm sự cầu mong duyên may phước lành. Có cô vừa cầu khấn vừa tủm tỉm cười, chắc là mong ước điều gì khiến cô mắc cỡ? Thậm chí có người đi vòng ra bức tường sau lưng bà, chắp tay rì rầm đầy tâm trạng, chắc là trò chuyện sau lưng thì bà dễ cảm thông hơn? Trong không gian trầm ấm khói hương, mỗi người một kiểu cầu xin nhưng gương mặt ai cũng toát lên sự mãn nguyện thanh thản vì đã có một người đủ đức độ, quyền uy chứng giám chuyện của mình. Còn với trẻ nhỏ, Chùa Bà dịp đầu xuân lại hấp dẫn theo cách khác, đó là được tham gia vào “lễ hội đường phố hoành tráng nhất trong năm”- lễ hội rước kiệu Bà (hay còn gọi là cộ Bà). Ngay từ sáng ngày Rằm tháng Giêng, sân chùa đã rộn rã tiếng trống kèn, những trò biểu diễn khôi hài của ông Địa, các pha nhào lộn chọc ghẹo du khách của ông lân khiến không khí xung quanh chùa lúc nào cũng vui tươi, nhộn nhịp. Nếu ở lễ hội Chùa Bà Chúa Xứ (Châu Đốc – An Giang) người ta đem đấu giá áo của Bà với niềm tin “thấy áo là thấy Bà”, thì ở chùa Bà Bình Dương, 12 chiếc đèn lồng rực rỡ tượng trưng cho 12 tháng trong năm sau khi hấp thụ tinh hoa đất trời và được Thiên Hậu ban phước lành sẽ được đem ra bán đấu giá để góp tiền gây quỹ công ích tại địa phương. Nói như cách trên, thì “có đèn như có Thiên Hậu”, đèn sẽ thắp sáng những điều tốt lành trong suốt một năm cho vị chủ nhân đã đấu giá thành. 12 chiếc đèn lồng với 12 tên gọi mỹ miều gắn với những câu chúc phúc, người tham dự sẽ tùy vào tâm trạng, mong ước của mình mà đấu giá cho chiếc đèn lồng có tên gọi tương ứng. Nếu bạn là người kinh doanh thì hãy đấu giá chiếc đèn “Nhất phàm phong thuận” (thuận buồm xuôi gió, mọi việc dễ dàng), còn nếu đang cầu tình duyên hay con cái thì hãy chọn chiếc “Song hỷ lâm môn” (chuyện vui liên tiếp),… Chiếc đèn thứ 12 thường có tên là “Kim ngọc mãn đường” với ý chúc cho chủ nhân của nó luôn được viên mãn, giàu sang. Khi chiếc đèn cuối cùng được trao, kèn trống cờ hoa dấy lên rộn rã, hàng chục đoàn lân từ phía tam quan kéo vào sân biểu diễn, chúc tụng báo hiệu thời khắc rước kiệu Bà sắp bắt đầu. 

Hình 3: Biển người trẩy hội (ảnh: Minh Tâm, nguồn: nhansuvietnam.vn)
Ra Chùa trẩy hội, rước Bà du xuân. 
14giờ (có năm là 15giờ) ngày Rằm tháng Giêng, lễ rước kiệu Bà xuất hành. Từ Chùa Bà, đám rước diễu hành qua các con đường chính của thị xã, rồi quay trở về chùa, kết thúc lễ hội vào khoảng 18 giờ cùng ngày. Không ai bảo ai, cả người dân lẫn du khách thập phương đều thuộc làu hành trình của kiệu. Cho nên từ lúc nào, đường phố hai bên đã đông nghịt người đứng đón. Những nhà cao tầng trên những con đường kiệu đi qua đều lấy làm tự hào vì trước đó cả tháng đã có vô số người đăng ký xin vào đứng xem. Đó có thể là bà con, bạn bè nhưng cũng có khi chỉ là khách vãng lai, và gia chủ nếu còn chỗ thì cũng không nỡ lòng từ chối. Đi đầu đám rước là bốn con hẩu của bang Phước Kiến, có chức năng mở đường. Múa hẩu là hình thức múa lốt đặc trưng của riêng người Hoa Phúc Kiến ở Bình Dương mà không nơi nào có được. Đầu hẩu là một chiếc mặt nạ tròn vẽ nhiều màu sắc rất hung tợn, quanh đầu râu ria xồm xoàm gắn với thân là một tấm vải vàng rực. Đuôi hẩu được làm từ đuôi thật của con trâu, bò phơi khô, cột chặt vào tấm vải. Hẩu không được nhún nhẩy, leo trèo, không múa mua vui cho người mà phải trình diễn nghiêm trang để tạo uy thế cho toàn đám rước. Sở dĩ hẩu đi đầu là có hai lý do: thứ nhất, hẩu là cốt vật linh của bang Phúc Kiến – bang đầu tiên lập ra miếu thờ Thiên Hậu Thánh Mẫu trên đất Bình Dương; Thứ hai hẩu cũng chính là con kim mao sư (sư tử lông vàng) nên phải đi đầu để dẹp đường cho bà du xuân, nếu đi sau sẽ ăn hết những linh vật của các bang khác như ngựa (bang Triều Châu), dê (bang Quảng Đông), chó (bang Sùng Chính) khiến cho các bang đó làm ăn không thuận lợi. Tiếp sau đoàn hẩu là tấm biển đỏ đề bốn chữ vàng “Thiên Hậu xuất du” cùng với hai thanh niên cầm cờ lệnh của Bà và cờ nước. Đoàn nữ tướng vai mang siêu mác, trường thương, tượng trưng cho các tiên nữ tập luyện võ nghệ, diệt trừ yêu ma, bảo vệ tiên cung. Các bé gái trong trang phục truyền thống sặc sỡ, tươi tắn gánh hoặc cầm những giỏ hoa trên tay, di chuyển theo điệu nhạc. Để được chọn vào đội hình thiếu nữ gánh hoa, các cô bé này phải vừa học giỏi, vừa hát hay và trải qua vòng tuyển chọn rất khắt khe trong cộng đồng mình.Vì vậy, được gánh hoa rước kiệu là niềm hãnh diện và mơ ước lớn lao của bất kỳ bé gái người Hoa nào (Khi còn bé, mỗi lần đi xem rước cộ, tôi thường ước ao và tưởng tượng mình được hóa thân làm tiên nữ thì sẽ xinh đẹp lắm, nhưng ước mơ chỉ là ước mơ vì tôi là người Việt mà). Đi chính giữa là kiệu Bà. Bốn mái, hai tầng được sơn son thiếp vàng, trang trí nhiều cờ hoa lộng lẫy. Tám chàng trai tráng kiệng sẽ lãnh trọng trách khiêng kiệu. Họ cũng phải trải qua nhiều đợt tuyển chọn gắt gao, nhà nào có con trai khiêng kiệu, nhà đó sẽ có phúc lộc đầy năm. Kiệu đi đến đâu, người dân đều cúi đầu chào bái trang trọng. Những gia đình người Hoa thì bày hương án trước nhà để nghênh đón. Khi kiệu Bà đi khỏi, họ sẽ cho đốt pháo (là tập tục cũ trước khi có lệnh cấm) để tiếp tục duy trì linh khí may mắn của Bà. Với du khách thập phương, họ sẽ tranh thủ (đôi khi chen lấn, xô đẩy) đặt tay lên kiệu vì tin rằng Bà sẽ truyền sức mạnh và sự thông tuệ cho mình. Gọi lễ hội Chùa bà là “lễ hội đường phố” cũng không ngoa, vì đi sau kiệu bà là một không khí vô cùng nhộn nhịp. Bát Tiên, Tây Du Ký, Quan Âm Bồ Tát,… những kỳ nhân trong các tích truyện Trung Hoa sẽ lần lượt xuất hiện và họ sẵn sàng tặng cho bạn một bông hoa, một loại quả ngọt, một phong bao lì xì đỏ thắm,…hay một cái phất cành liễu từ bình nước cam lồ của Phật Bà cũng làm du khách sung sướng vì sẽ được đón nhận điều lành suốt năm. Rồi tiếp đến là đoàn lân sư rồng với số lượng vài chục con, nhảy múa tưng bừng. Phố chợ chật hẹp, người đông như nêm cối vậy mà các võ sinh vẫn trình diễn rất điêu luyện mà không gây thương tích cho một ai. Đoạn đường diễu hành kéo dài hơn ba cây số, vậy mà cứ tiếng trống nổi lên thì phượng lại bay, rồng lại múa, lân lại nhảy như chưa bao giờ biết mệt. Cứ thế đám rước đi đến đâu, người dân lại nối đuôi theo đến đó, cho đến khi về đến Chùa rồi mà người ta vẫn còn đứng lại tiếc ngẩn ngơ. Khi phố phường lên đèn, du khách thập phương mới lục tục kéo nhau ra về, trên tay ai cũng có lộc của Bà: người vài nhành huệ, người thì một cây nhang to, khiêm tốn hơn thì một quả quýt,… Những người công nhân vệ sinh làm công việc cuối cùng của lễ hội. Những đứa trẻ luyến tiếc chưa muốn về nhà, giật mình khi có tiếng trống lân của ai còn “rớt” lại. Người lớn vội vã nấu bữa cơm chiều muộn rồi nghỉ ngơi sớm, chuẩn bị cho ngày làm việc sáng mai. Dường như sau Tết, cuộc sống người Bình Dương chỉ trở lại guồng quay bình thường khi lễ hội Chùa Bà kết thúc. 

Quỳnh Anh 
Thủ Dầu Một, Bình Dương
 
Support : Creating Website | Johny Template | Mas Template
Copyright © 2011. Bảo tàng Ký ức Xã hội - All Rights Reserved
Template Created by Nhật Nguyên Published by Nhật Nguyên
Proudly powered by Nguyễn Đức Lộc